Tivat je najmlađa i najmanja opština u Boki Kotorskoj. Kao urbana cjelina svoj značajniji rast i razvoj počeo je tek krajem devetnaestog vijeka. Prostire se sve skupa na oko 46 km2 i obuhvata mnogobrojna primorska naselja u okolini,a u njemu živi približno 13.000 stanovnika. Veličina i starost ovog prelijepog bokeškog gradića svakako ne umanjuju njegov značaj. Na teritoriji Tivta se nalazi glavni aerodrom na crnogorskom primorju. Mjesto gdje svake godine desetine hiljada turista iz čitavog svijeta ima svoj prvi susret sa Crnom Gorom. U samom Tivtu imate nekoliko hotela i dobrih mjesta za provod,veliki broj restorana i kafića, obavezno posjetite Geleriju Ljetnjikovca Buća i popijte kafu na Tivatskoj rivi i tek tada krenite u istraživanje okolnih krajeva koji pružaju mnogo. Od planinskog pješačenja, preko seoskog turizma do posjeta ostrvima i kompletnog morskog doživljaja. Tivat ima jako dobru poziciju, blizina Aerodroma, granice sa Hrvatskom i BiH kao i ostalih gradova u regionu Kotor, Herceg Novi, Budva. Sa drevnim gradom Kotorom povezuje ga tunel ispod brda Vrmac, a oni koji vole da uživaju u ljepoti starih kamenih kuća i krajolika Boke od Tivta do Kotora mogu i starim putem preko Lepetana , Stoliva, Prčnja, Mua. Ako se pak odlučite za primorski ugođaj, odmah na domak Tivta imate Krašiće, Radoviće, Plave Horizonte i mnoge druge plaže koje će vas ostaviti bez daha, a iz Radovića ili Krašića možete produžiti i dalje kroz maslinjake na Luštici. U blizini Tivta nalazi se i nekoliko lijepih ostrva: Ostrvo Cvijeća, Sveti Marko i Gospa od Milosrđa.
ISTORIJA
O porijeklu imena Tivat postoje tri različita mišljenja. Prema prvom, naziv Tivat izveden je od imena ilirske kraljice Teute koja je jedno vrijeme imala svoju prijestonicu u Risnu, a možda i ljetnikovce u blizini današnjeg Tivta. Po drugom mišljenju naziv bi mogao biti izveden od imena hrišćanskih svetaca kao što su sanctus Theodorus, Theodosius, Theodotus, Theodulus ili srednjovjekovnog (XII v.) Theudo, Teodo. Treće mišljenje izneto je vrlo kratko i bez većih obrazloženja. Po tom mišljenju naziv potiče od keltske riječi "touto" što znači grad.
U istoriji Boke Kotorske jasno se izdvajaju sljedeće epohe: ilirska, rimsko-vizantijaska, srpska, mletačko-turska i austrijska. Obale tivatskog zaliva prošle su kroz sve ove epohe o čemu svjedoče kako mnogi arheološki nalazi tako i postojeći spomenici stare arhitekture kao i pisani istorijski izvori.
Za ilirski period koji se završava 168-7. godine p.n.e. propašću ilirske države imamo mali broj arheoloških nalaza. Rimski period je znatno bogatiji. U starijoj literaturi navođeno je mišljenje da se u predjelu Bobovišta (današnje Kalardovo) nalazio neki stari grad. Pomišljalo se da se na tom mjestu nalazio i stari Akruvijum (Acruvium). Takva mišljenja postoje i danas, ali se ne vezuju uvjek za Bobovište nego i za druge lokalitete u bližoj ili daljoj okolini Tivta.
Period srpske vladavine počinje u Kotoru krajem 1185. godine. Od tada pa sve do 1370. godine Kotor i njegov Distrikt nalaze se u okvirima srpske srednjovjekovne države Nemanjića. U XIII v. na Prevlaci kod Tivta, Sv. Sava, kad je pristupio osnivanju srpske crkve, postavio je stolicu zetskog episkopa i tu na ostacima benediktinskog manastira sagrađen je manastir posvećen Sv. arhanđelu Mihailu.
Godine 1420. Mletačka Republika je zauzela kotorski distriht, kao i Luštičko poluostrvo zajedno sa Prevlakom. Period od dolaska Mletaka pa do kraja XVIII v. karakteriše česti sukobi između njih i Turaka. Veoma značajnu prerkretnicu u istoriji Boke Kotorske predstavljao je pad Mletačke Republike 1797. godine. Tada počinje jedan duži period od skoro dvadeset godina u kome su se na teritoriji Boke smjenjivale razne tuđe vlasti dok najzad 1814. godine nije došla Austrija da tu i ostane do svog sloma 1918. godine.
Tivat se kao grad počeo razvijati tek krajem XIX v. kad je osnovana vojno pomorska luka Arsenal. Do izgradnje Arsenala zemljišni posjedi u Tivtu su uglavnom bili u rukama feudalne vlastele Prčnja, Perasta, Dobrote i Kotora.
Danas je Tivat moderan grad orjentisan na razvoj turizma kao prioritetne djelatnosti
INSTITUCIJE KULTURE
JU "Centar za kulturu" Tivat
Ul.Nikole Djurkovića b.b.
Centrala - 032 674 587
Uprava - 032 674 590
Biblioteka - 032 674 588
Galerija 032/674-591
www.czktivat.me
KULTURNO ISTORIJSKI SPOMENICI
ARHEOLOŠKA NALAZIŠTA
Mala gruda
Ovo je najznacajnija i najreprezentativnija od tumula (gomila) koja su otkrivena u tivatskom polju. Datovana je u rano bronzano doba, u vrijeme od 1900-1800. godine prije naše ere. U ovoj grobnici su nađeni mnogi vrijedni predmeti: zlatni bodež, srebrna sjekira, zlatni privjesci za vladarsku dijademu i drugo.
Prevlaka Sv. Arhanđela Mihaila (Ostrvo Cvijeća)
Pronađeni su mozaici iz antičkog perioda. Iskopavanja još uvijek traju, a radi se i na iskopavanju kompleksa Manastira Sv. Arhanđela Mihaila iz srednjeg vijeka.
Kompleks manastira Sv. Arhanđela Mihaila
Na poluostrvu Prevlaka nalaze se ostatci manastira Sv. Arhanđela Mihaila koji je obilježio jednu od najznacajnijih epoha u zivotu ovog podrucja - period od IX - XIV vijeka. Na ovom mjestu se prvobitno vjerovatno nalazio benediktanski manastir, a od polovine XIII v. Sveti Sava je na Prevlaci postavio stolicu zetskog episkopa. Mlecani su porušili manastir 1452. godine. Još postoje ostaci manastira koji je bio dugacak 21 m, a širok 12,5 m. U blizini cvrkve na istocnoj strani je u XIX v. sagrađena crkva Sv. Trojice koju je sagradila kontesa Ekatarina Vlasteleinovic.
Otok Gospe od Milosti
Nalazi se između obale Krtoli i ostrva Sv. Marko. Prečnik ostrva iznosi jedva 200 m od čega jedna polovina zauzima kompleks samostana posvećena Bogorodici - Gospi od Milosrđa. Nije poznato kada je na Otoku podignuta najranija sakralna građevina. Do kraja XIX v. Otok postaje rezidencija kotorskih biskupa. Danas je samostan u posjedu Isusovackog reda. Samostansku crkvu je obnovio kotorski biskup Frano Ucelini - Tice. Od pokretnog spomeničkog fonda vrijedan je i drveni kip Bogorodice - Blažene gospe od Milosti, koja se slavi kao čudotvorna.
Crkva Sv. Luke
Podignuta je na zaravnjenom platou brežuljka koji se uzdiže na ivici sela Gošici. Pretpostavlja se da se radi o brežuljku na kome se ranije nalazila ilirska gradina. U pisanim izvorima pominje se postojanje benediktanskog samostana oko sredine XIV v. Izvjesno je da je na mjestu današnje crkve postojala starija gradevina koja je iz 1776. g. prepravljena i proširena. Do sredine XIX v. je bila ukrašena zivopisom. Medu pokretnim fondom pažnju zaslužuje jedan felon bogato ukrašen zlatovezom, dar Petra I Petrovića.
Crkva Sv. Gospođe
Nalazi se u centru sela Radovići u Krtolima izgrađena 1843. g., mada se u literaturi pominje 1594. i 1605. godina. Vjerovatno se radi o starijem hramu koji je tu postojao. Crkva ima veliki zvonik u procelju, a na njegovoj sredini veliki sat.
Crkva Sv. Jovanai crkva Sv. Ivana u Bogišicima
U crkvi Sv. Ivana koja je starija, su služili i pravoslavni i katolicki sveštenici. U njoj su otkriveni ostaci srednjovjekovnih fresaka. Ograde crkava Sv. Jovana i Sv. Ivana se dodiruju.
Crkva Sv. Petra
Nalazi
se na brežuljku Gradac u selu Bogdašici oko 4 km od Tivta. Smatra se da
je tu prvobitno bila benediktinska opatija. Jedan natpis pisan
staroslovenskim jezikom govori o podizanju tog hrama u vrijeme zetskog
episkopa Neofita 1268 - 1269. godine.
Iako su veoma oštecene freske spadaju u bolja slikarska ostvarenja XIII v.
Na svodu je smještena kompozicija Silazak Sv. Duha na apostole.
Crkva Sv. Srđa, Nikole i Dimitrija
Nalazi se u sklopu grupacije od desetak kuća na Ðurdevom brdu iznad centra Tivta. Crkva Sv. Srda je sagrađena u prvoj polovini IX vijeka. Crkva Sv. Srda, Nikole i Dimitrija predstavlja znacajan kulturno - istorijski spomenik, a zajedno sa naseljem u neposrednoj blizini cini vrijednu urbanističku cjelinu.
Crkva Sv. Antuna
Nalazi se u Kalimanju u sklopu ljetnikovca porodice Pima Pasquali. Jedna je od najmanjih po velicini, ali ne i po znacaju. Na luku zvonika se vidi natpis iz 1373. godine na kome se spominje kralj Tvrtko I. Unutrašnjost crkve bila je pokrivena freskama, koje su dosta stradale od vlage. Na zidovima s lijeve i desne strane bilo je naslikano u tri reda po 14 grbova starih kotorskih plemickih porodica.
Crkva Sv. Antuna Padovanskog
Podignuta je 1734. godine. Zajedno sa župnim uredom i prednjim poplocanim dvorištem cini cjelinu koja predstavlja svojevrstan društveni centar Tripovića. Sa uzvišice na kojoj se nalazi pruža jedinstven pogled na citav zapadni dio zaliva. U crkvi se cuva slika sv. Petra i sv. Pavla, dijelo italijanskog slikara Franceska. Pomocni oltar podignut je u čast Gospe od Rozarija.
Crkva Sv. Mihovila
Nalazi se u Tivtu pored dvorca i kule Buca. Crkva se nalazi u osovini nekadašnjeg monumentalnog prilaza dvorcu koji je imao 130 kamenih stubova.
Crkva Sv. Marije
Nalazi se u Gornjoj Lastvi. Podignuta je u XV vijeku. Nalazi se ne istaknutom položaju koji dominira uvalom u kojoj se smjestila Gornja Lastva.
Crkva Sv. Vida
Nalazi se iznad Gornje Lastve na brdu Sveti Vid na koti 440 koja predstavlja najistaknutiju tačku Vrmca prema Verigama. Crkva se spominje 1327. godine, ali se prema njenom položaju i nacinu izgradnje moze zakljuciti da je podignuta ranije, možda i u vizantijsko doba.
Crkva Gospe od Anđela
Nalazi se na kamenoj hridi rta morskog tjesnaca Verige. Spominje se 1585. godine, ali vjerovatno postoji od ranije. Oko crkvice je izgrađen odbrambeni zid sa puškarnicom. Nekad je sluzio kao utvrđenje i kula stražara za kontrolu prolaza kroz Verige. U narodu je crkva prepoznatljiva kao Gospa od Oriza (tal. sorrizo - osmijeh), koji bi se pojavljivao na licima pomoraca pri uplovljavanju na svoju teritoriju.
Crkva Sv. Roka
Nalazi se u Donjoj Lastvi na samoj obali mora. Podignuta je 1901. godine zajedno sa zvonikom. U crkvi se nalazi interesantna ikona koja predstavlja sv. Tripuna, rad poznatog Grckog ikonopisca Ilije Moskosa. U crkvi je oltarska slika sv. Roka, rad Mihaila Floria iz Prčnja.
Crkva Sv. Sava
Nalazi se u centru grada.Počela je da se gradi 1938.godine,a 1968.godine je izgradnja dovršena.
LJETNJIKOVCI
Imanja kotorskih plemica su na prostoru od Donje Lastve do Gradiošnice postojala još u doba Prevlackog manastira. Kasnije, krajem XVIII i početkom XIX vijeka, broj kuca - ljetnikovaca je bio, prema nekim izvorima, oko trideset. Na prostoru donjih djelova zapadne padine Vrmca se odvijalo naseljavanje kroz veoma dugi period. Gradski centar se nalazio u Kotoru i nije postojala potreba, a ni uslovi za stvaranje gradova na ovom prostoru. Ljetnikovci su bili mjesta za povremeni boravak, ali i za skupljanje i preradu ljetine. Te "seoske" kuce su na pocetku bile uporište za kontrolu i odbranu imanja, kao i za održavanje feudalnog sistema. Najstariji kompleksi su organizovani po principu srednjovjekovnih dvoraca sa kulama, zidovima i bastionima.
Srednjevjekovni dvorac ljetnjikovca "Buća"
Spomenik kulture, je tip utvrdenog ljetnikovca jedinstvenog na našem primorju. Utemeljen je prije više od pola milenijuma. Rodonačelnik Mihajlo Buća i brat mu Nikola, protovestijar na dvoru cara Dušana, napravili su srednjevjekovni dvorac - ljetnikovac sa svojstvima potrebnim za odmor i odbranu. Sastoji se od pet objekata: kuća za stanovanje, ekonomske kuće, crkvice - kapele posvecene Sv. Mihailu, zaštitniku patronu vlastelinske kotorske porodice Buća, zatim tremom - ulaznim kapitom sa višenamjenskom primjenom. Svi objekti su ograđeni kamenim zidom po ugledu na srednjevjekovna zdanja. Danas, revitalizovani spomenik ima ovovremenu namjenu: u njemu je Galerija grada Tivta. Od ostalih ljetnikovaca mozemo istaci Kuću Verona - Andrić na Župi, Kompleks Pima - Pasquali u Kalimanu, Kuća Vizin na Seljanovu, Kuća Drago na Seljanovu, Ljetnikovac Jakonja i druge.