Naselja

Ljuta

Naselje Ljuta nalazi se u srcu Bokokotorskog zaliva, na sjevernoj strani opštine Kotor. U središnjem dijelu naselja Ljuta, udaljenom 7 km od Kotora, nalazi se barokna crkva posvećena sv Petru. Izgrađena je na uzdignutom i ograđenom kamenom platou u neposrednoj blizini mora. Zidana je lijepo klesanim kamenim kvaderima koje su mještani-pomorci dovozili sa Korčule. Zidanje ove crkve trajalo je nekoliko decenija, da bi konačno bila završena 1780. godine. Taj datum, uz pomen potrona crkve uklesan je na zapadnoj fasadi. Unutrašnjost crkve je podijeljena na prostrani naos pokriven tavanicom, nešto uži oltarski prostor koji ima kvadratnu osnovicu i svod koji se preko rebara oslanja na ugaone pilastre.

Prostorni raspored ove crkve podsjeća na Gospu od Škrpjela koja je očito bila uzor graditeljima. U crkvi se nalaze tri mermerna oltara. Na centralnom oltaru je oltarna pala na kojoj je prikazan sv. Petar, patron crkve, sa anđelima.

Na južnom oltaru, posvećenom sv. Luki, zadudžbini kapetana Luke Radimira, prikazana je grupa svetitelja. Obje slike su rad istog majstora, mletačkog slikara Fonte Basa.

Na sjevernom oltaru je srebrom okovana Bogorodica sa Hristom, tipa Odigitrije, koja je posebno poštovana od mještana zbog zavjeta datog za vrijeme kolere 1855. godine. Oltar je zadužbina pomoraca Dabinovića, a rad je malo poznatog mletačkog majstora Mikele Đirardija.

Orahovac

naselje se nalazi na sjevernoj strani kotora ,od Dobrote ga odvaja rijeka Ljuta. Ovo je tradicionalno pomorsko i ribarsko naselje. U prošlosti ovo naselje je dalo mnoge poznate pomorske kapetane i malo je flotu od 28 brodova.

Iznad naselja nalazi se crkva sv. Đorđa sa ostacima ranije crkve pri kojoj je izgrađena novija sa freskama iz XV i XVI vijeka. Ikonostas u crkvi djelo je Špira Đuranovića.

Dražin vrt

 
Ne postoji manjeg naselja koje je dalo više poznatih pomoraca od Dražin vrta, naselja od petnaestak kuća ,koje se prostire na putu prema Perastu , kao što su  rijetke i porodice sa tolikim brojem poznatih kapetana kao ovdašnja  porodica Vukasović. Među poznatim kapetanima iz ove porodice , vrsnim navigatorima , ratnicima, pa i književnicima, istakao se Miloš Vukasović ,pomorski arhitekta za čije se ime vezuje izgradnja najljepšihbrodova u Argentini u periodu od 1870-1908. godine.

Perast

naselje naspram tjesnaca Verige, nalazi se u podnožju brda Kason. Materijalni ostaci pronađeni u pećini Spila kod Perasta govore o veoma ranom prisustvu čovjeka na području današnjeg grada. Grad je dobio ime po ilirskom plemenu Pirusta i imao je burnu istoriju.

Ovaj mali barokni grad je u 17. i 18. vijeku doživio svoj puni sjaj. U to doba Perast je imao 100 svojih trgovačkih brodova. Perast je živio od pomorstva, a njegovi pomorci su bili poznati po vještini i hrabrosti.

Ispred Perasta nalaze se dva ostrva - ostrvo Sv. Đorđe, koje je prirodno i ostrvo Gospe od Škrpjela, koje je vještačko .

Na ostrvu Sv. Đorđe nalazi se crkva iz 17. vijeka i groblje starih peraških pomoraca.

Ostrvo Gospe od Škrpjela je vještački nastalo nagomilavanjem kamenja na već postojećoj stijeni. Kasnije, 1630. godine, nastala je i crkva koja posjeduje bogatu kolekciju srebrnih kovanica sa reljefima brodova koji opisuju razvoj pomorstva u Boki. Unutrašnjost crkve ukrašena je sa 68 slika  baroknog majstora Tripa Kokolje, rodom iz Perasta. Na desnom oltaru nalazi se slika Sv. Roko, djelo italijanskog slikara Tiepola. U združenoj kućici nalazi se mali muzej koji sadrži bogatu kolekciju slika.

U Perastu se, takođe, nalazi nekoliko predivnih baroknih palata koje su pripadale slavnih pomorskim porodicama kao i mnogobrojne crkve.

 Palata Visković,  potiče iz 18. vijeka.

 Palata Zmajevića,  iz 17. vijeka, rađena u renesansnom stilu.

 Palata Smekja , potiče iz 18. vijeka.

 Palata Bujovića, najljepši primjerak renesansno – barokne arhitekture u Boki nastala je u 17. vijeku. Danas se u njoj nalazi Muzej grada Perasta sa bogatom zbirkom dokumenata, slika i predmeta koji govore o pomorskoj prošlosti ovog grada.

 Palata Balovića, potiče iz 18. vijeka.

 Crkva Sv. Nikole, nalazi se na trgu u centru Perasta. Nastala je početkom 17. vijeka i u njoj se čuva slika" Čuda Antona Padovanskog", rad Tripa Kokolje.

 Crkva Sv. Ane, nalazi se na uzvišenju iznad Perasta.

 Crkva Sv. Antuna, sa samostanom izgrađena je u 17. vijeku.

 Crkva Sv. Ivana Krstitelja, nastala je u 16. vijeku.

U Perastu postoji još nekoliko crkava koje danas nisu u funkciji.

Risan

Risanje najstarije naselje u Boki. Pominje se već u 3. vijeku p.n.e. kao ilirsko utvrđenje. Prema predanju, u Risnu je, pod najezdom Rimljana, našla utočište Ilirska kraljica Teuta. U Risnu se nalaze mozaici iz rimskog perioda nastali krajem 2. i početkom 3. vijeka n.e. U sredini mozaika nalazi se predstava boga sna Hipnosa, jedina figura tog božanstva na istočnoj obali Jadrana .

Risan je jedan od najvećih arheoloških lokaliteta kod nas, naročito njegov dio preko puta hotela Teuta , nazvan Carine. Pronađeni su ostaci kiklopskih zidova kao i ostaci kuća i ulica.

U Risnu se nalazi crkva Sv. Petra i Pavla , iz 18. vijeka. U blizini Risna nalazi se i Manastir Banja, sagrađen početkom 18. vijeka, sa bogatom zbirkom ikona, Risanske ikonografske škole Dimitrijević – Rafailović.

Nedaleko od Risna nalazi  se mjesto Lipci koje je poznato po praistorijskim crtežima naslikanim na stijeni, gdje su u nizu poređane predstave jelena u hodu, koji se kreću s lijeva na desno. Jeleni su poređani u dva niza a pored njih je naslikano nekoliko geometrijskih motiva. Sve predstave izvedene su naljepljivanjem gline na površinu stijene. Ovi crteži potiču iz gvozdenog doba, oko 800. godine p.n.e.

Morinj

Na asfaltnoj cesti, 8 km od Risna , nalazi se Morinj , koji se razvio u najveće ribarsko naselje na zapadnoj obali Kotorsko- risanskog zaliva. To je staro pomorsko mjesto čiji su mještani učestvovali u mnogim bitkama na moru i pomorskim podvizima koji su otvarali nove trgovačke puteve, ali i omogućili otvaranje škola na narodnom jeziku , kao što je osnovna škola u ovom mjestu osnovana 1803. godine. 1843. godine u Morinju je sa radom počela i biblioteka. U ovom mjestu , svojim umijećem i podvizima u pomorskim bitkama istakla se porodica Milinović, a kapetan Tomo Đurov Milinović(1770-1846) i kao livac topova  i vojvoda u ustanku srpskog vođe Karađorđa.

Ono po čemu je još Morinj prepoznatljiv u turističkim vodama  jeste i događaj poznat pod nazivom "Morinjska svadba".

Kostanjica

smještena je u zelenoj oazi kestena po kojoj idobila ime. To je naselje pomoraca i ribara, sa dobro očuvanom  tradicionalnom fizionomijom na ovom području.Kostanjica se odlikuje i bogastvom lovorovog lista, kojeg njeni mještani  marljivo sakupljaju i od njega proizvode eterična ulja, najčešće za potrebe inostranog tržišta što svakako doprinosi daljoj afirmaciji ovog mjesta u svijetu.

Kostanjicom se završava polukrug naselja na istočnoj, sjevernoj i zapadnoj strani Kotorsko-risanskog zaliva.

Stoliv

- dvojno naselje na sjeveroistočnoj strani Vrmca, naspram Perasta. Gornji Stoliv nalazi se u kestenovoj šumi na 240 m nadmorske visine. Ovo naselje je sačuvalo svoju izvornu ruralnu fizionomiju. Danas ima oko 15-tak stanovnika, jer su se mnogi tokom XVII i XVIII vijeka preselili u Donji Stoliv. U centru naselja nalazi se crkva Sv. Ilije. Donji Stoliv je 1721. godine dobio status pomorskog naselja. Zahvaljujući prijatnoj klimi ovdje uspijevaju mnoge vrste voća i cvijeća,naročito kamelija po kojoj je Stoliv poznat svima. U Donjem Stolivu se nalazi crkva sv. Marije sa nekoliko slika slovenačkog slikara Josipa Tominca.

Prčanj

 naselje na istočnoj strani Vrmca, naspram Dobrote. Svoj današnji izgled dobilo je tokom XVI, XVII i XVIII vijeka. Među najstarije spomenike kulture ubrajaju se crkva sv. Tome, u gornjem dijelu naselja, iz IX vijeka, sada u ruševnom stanju i crkva sv.Ivana iz 1221. godine. Posebnu atrakciju predstavlja palata „tre sorrelle“ , jedinstvena građevina iz XV vijeka. Bila je vlasništvo kotorske plemićke porodice Buća. Za tre sorrelle je vezana legenda o nesrećnoj ljubavi tri sestre zaljubljene u istog mornara.

Prčanj u XVIII vijeku dostiže vrhunac svoje ekonomske moći zahvaljujući pomorstvu. U XVII vijeku dobija status pomorskog mjesta sa beneficijama koje je takav status nosio.

Pomorski kapetan, porijeklom sa Prčanja, je prvi od južnih slovena koji je svojim brodom „Splendido“ oplovio svijet.

Najmonumentalniji spomenik je parohijska crkva koja svojim dimenzijama spada u najveće objekte na jadranskoj obali. Započeta je 1789. godine, u vrijeme prosperiteta pomorstva ovog naselja, a završena je tek 1908. godine. Crkva je posvećena rođenju Bogorodice i rađena je u renesansno-baroknom stilu. crkva čuva djela poznatih domaćih slikara kao što su : Toma Rosandić, Milo Milunović i dr.

U naselju Prčanj se nalazi i specijalna zdravstvena ustanova „Vrmac“, specijalizovana za liječenje astme, bronhitisa i alergoloških oboljenja.

Muo 

staro ribarsko naselje na jugoistočnoj strani Vrmca , naspram Kotora i južnog dijela Dobrote.

Bigova

Uvala Bigova pripada lokalitu Donjeg Grblja i nalazi se na putu izmedju Budve i Tivta. Duboko je uvucena u kopno pa je zbog takvog polozaja nekada bila ribarska luka u koju su se sklanjali ribari za vrijeme oluje. Danas je to naseljeno ribarsko mjesto - luka, poznato po ljekovitom blatu (paleoidi), otkrivenom na samom kraju zaliva Bigove, kamenoj plazi, dobroj ribi i ribarskim festama.

Grbalj

U Grblju postoji veliki broj crkava i jedan manastir. Manastir Podlastva, u Lastvi Grbaljskoj je, ne samo sakralni već i istorijski spomenik Grblja, jer su pred njim donošene mnoge značajne odluke. Manastirska crkva, stradala  u zemljotresu 1979. godine, oslikana je freskama domaćih majstora. Među domaćim ikonopiscima ističe se Maksim Tujković iz Grblja, a veliki broj seoskih crkava  po Grblju oslikao je umjetnik iz Risna  Dimitrije Daskal – Dimitrijević.

U Grblju postoji oko 60 seoskih crkava od kojih su mnoge stradale i prije, a naročito za vrijeme zemljotresa 1979. godine. Mnoge od njih bile su oslikane freskama i imaju ikonostase iz 17. i 18. vijeka.