Svoj konačni urbani arhitektonski izgled Perast je dobio u toku XVII i XVIII vijeka i danas je jedan od najljepših primjera baroknog graditeljstva na Jadranskoj obali.Dvije su glavne karakteristike Perasta, kao urbane cjeline. To je, u prvom redu, bila istorijska potreba da se stvore čvrsti vojni oslonci za sigurnu odbranu, a zatim tu su i monumentalne palate i manje kamene zgrade, isprepletene sakralnim objektima raskošne ljepote.
To osjetljivo graničarsko naselje prema Turcima ( 1482-1684 ) nikada od Mlečana nije dobilo povezane odbrambene zidine oko grada, nego samo jednu tvrdjavu ( sv.Kriz, 1570 god. ) iznad naselja. Ipak, 10 kula, zvanih “ čardaci “, predstavljali su smišljeni sistem punktova, koji su štitili cijelo naselje od napada i davali poseban karakter izgledu naselja.
Vise od 300 kuća i palata, gusto rasporedjenih uz obalu i po padinama brda, svrštavale su pažljivo statistike XVIII vijeka u one biranih arhitektonskih linija (207 ) i one obicne ( 117 ), dok se za 14 crkava najčešće navodi i juspatronat uglednih porodica.
Nova monumentalna župna crkva sv.Nikole ostala je nedovršena, pa od drugih crkava treba spomenuti „ Gospu od Rozarija „ s izvanrednim okotogonalnim zvonikom, koju je 1678.god. izgradio nadbiskup Andrija Zmajević pokraj svoje palate, visoko iznad naselja. Zatim, tu je crkva sv.Marka iz 1760.god. s bogato ukrašenim pročeljem, koja je okupljala gradjane u Bratovštini. Treba spomenuti samostan i crkvu sv.Antuna, donatora Mazarovića, u blizini tvrdjave, iz 1679.god., pa crkve sv.Ivana Krstitelja, sv.Ane i dr. ali i nedorvšena župna crkva sv. Nikole ostavlja neke bitne tragove monumentalnosti u projektu Giuseppe Beatija, koji ostvaruje jednu venecijansko-rimsku varijantu baroka XVII-XVIII vijeka. Godine 1691. prota Giovanni Scarpe počeo je graditi impozantni zvonik visok 55 m, na pet spratova, s raščlanjenim nizom loža, koji je kostao 55.000 dukata i zapisom da je mletačkim osvajanjem Herceg Novog i Risna, prestalo opasno tursko susjedstvo. U silueti Perasta ostaje, premda nedovršena i otvorena, velika apsida glavnog oltara, uz dvije sakristije.
Od palata treba spomenuti raskošnu palatu Bujovića iz 1694.g., sada Muzej grada Perasta, s pet arkada monumentalnog trijema u bunjatu i pet harmoničnih balkona na trima fasadama. Iako nasip novog puta uz more ostavlja utisak da je „ utonula „, a time se izgubila njena puna likovna snaga, palata Bujović ostaje medju najljepšim na cijelom našem primorju. Osim toga, siluetu Perasta obogaćuje i palata Smekja, s dva velika balkona, balustradama i suženim trećim spratom tipa proširene „ vidionice „. Vrijedne su i palate Viskovića, Bronza s mramornim reljefom „ Navještenja „, pa Balovića, Mazarovića, Šestokrilovića, Brajkovića i dr.
Zahvaljujući svemu tome, savremeni su istoričari umjetnosti tu estetsku snagu baroknog Perasta veoma visoko ocijenili: „ ... u kome bez poetske fraze, svaki kamen svojom patinom, svaki portal svojom elegancijom stvaraju apoteozu dalmatinskog baroka i gdje se gubi vječni prizvuk provinscije. Ali tu vise nego u pojedinom spomeniku, iz cjeline nam progovara ta atmosfera koja spaja u jednom akordu i kupole crkava i stubice balkona i zlatnu patinu vremena... Perast je kulminacija dalmatinskog baroka.“ ( dr.Kruno Prijatelj ). A čitavo to bogatstvo stvarano je na osnovi intenzivne pomorske trgovine i carinskih povlastica, koje je Perast dobijao za učestvovanje u borbama, posebno za bespoštedne sukobe sa piratima.
Iako prastaro naselje, Perast se tek od sredine XV vijeka ekonomski, politički i kulturno jače razvija. To je vrijeme kada Boka ulazi u sastav Mletačke republike ( 1420 ), a otomanska se sila približava bokeljskom zalivu odredjujući mu sudbinu puna dva vijeka. Do tada Perast je malo naselje s mnogo vrsnih brodograditelja, a ima i manje brodove za trgovinu i ribarenje. Juristikcija Kotora nad otokom i opatijom sv.Djordja ( IX vijek ) počinje da smeta Perastu koji se ekonomski sve više osamostaljuje i uzdiže da bi dobio strateški i politički važnu poziciju poslije turskog osvajanja dijela Boke od Herceg Novog do Risna ( 1482 ).
Venecija podstice razvitak peraške flote, koja se koristi ne samo u trgovini već se i vrlo uspješno bori protiv otomanskih pirata. Vrsni pomorci i trgovci dolaze tako na glas i kao dobri ratnici. To im donosi posebno časnu privilegiju da budu čuvari ratne zastave admiralskog broda Republike sv. Marka „ Gonfalonea „ pa i nose titulu Gonfaloniera tj. onih koji su u pomorskim bojevima životom čuvali stijeg. Sve do propasti Republike 1797. Perast je zadržao tu privilegiju.
S obzirom na graničnu poziciju koja je gradu davala važan značaj, Perast se razvija pod dramatičnim okolnostima uslovljenima sukobom Turske i Venecije, koji se u ovom području posebno jako osjećaju. Medjutim, ta situacija ne spriječava, već kao da favorizira kulturni uspon grada. To se posebno ogleda u jakoj graditeljskoj aktivnosti.
Raskošne palate, brojne kapele i crkve, uvoz umjetničkih djela, literarno stvaralaštvo, sve su to svjedočanstva jednog intenzivnog istorijskog zbivanja koje nam danas iz perspektive vremena djeluje nesrazmjerno i veličini mjesta i broju stanovnika.
PERAŠKE PLEMIĆKE PORODICE – KAZADE – tradicija govori da je Perast od davnina imao 12 porodičnih bratstava, koja su se isticala. U srednjem vijeku i na dalje to su poznate kazade koje nose naziv po prvobitnim porodicama. Kazade su bile sastavni dio peraške komune, a njihovi poglavari su birani u gradskom vijeću svako nekoliko godina. Kazade su bile slijedeće:
1. Studeni
2. Dentali
3. Vukasović
4. Brajković
5. Šestokrilović
6. Bratica
7. Stoišić
8. Smilojević
9. Silopi
10. Čizmaj
11. Perojević
12. Mioković.
Svaka kazada je davala po jednog barjaktara, sto je činilo ukupno 12 barjaktara.